خیانت در امانت

قانون جزای ایران بزه خیانت در امانت را جرم جداگانه تشخیص و ضمن‌ ماده‌ 241‌ قانون مجازات عمومی مجازات آنرا‌ تعیین‌ نموده‌ است.

خیانت در امانت

وجه تمایز خیانت در امانت با دزدی و کلاهبرداری این اسـت کـه در دزدی مرتکب مال غیر را بطور اختفا‌ میرباید‌ و در کلاهبرداری متهم با تشبث بوسایل تقلبی مال‌ غیر‌ را بدست میآورد در صورتیکه در خیانت در امانت زیان دیده از جرم با میل و رضای خود مال‌ خود‌ را‌ در اخـتیار مـتهم میگذارد.

مـع‌الوصف با اختلافاتی که جرم مـذکور‌ بـا دزدی و خـیانت در امانت دارد با توجه باینکه موضوع جرائم مذکور مالک شدن مال غیر بدون‌ مجوز‌ قانونی‌ است جرائم مذکور با یکدیگر وجه تـشابه داشـته و از لحـاظ‌ حقوق‌ جزا در یک طبقه قرار گرفته‌اند.

عناصر تشکیل دهنده جرم

عـناصر تـشکیل دهنده بزه خیانت در امانت‌ با‌ توجه‌ به تعریفی که قانونگذار از آن نموده شش عدد میباشد.

سـوء نیت

امانت گیرنده بایست با سوء نـیت در مال‌ مورد امانت تـصرفات مـالکانه نماید بنابراین لازم نیست که مـتهم در حـین تعقیب مالک مال مورد خیانت بوده و یا ضمن از بین بردن مال و یا تـغییر مـالکیت دادن‌ آن‌ نفعی برای خـود در نـظر گـرفته باشد بلکه از لحـاظ سـوء نیت آنچه مورد نـظر مـیباشد این است که مال مورد امانت بطور موقت بدون آنکه اشتباهی شده باشد‌ بـنحوی‌ از انـحاء در نزد وی بوده و فاعل در آن مال تصرفاتی نـماید کـه نتواند مـال را بـصاحب آن مـسترد دارد و یا‌ مال‌ را در معرض خـطر و تعدی‌ و تفریط قرار داده که در نتیجه نتواند مال مورد امانت را بصاحب وی در وقت مقرر مسترد دارد.

چنانچه مال مـورد امـانت در اثر‌ فرس‌ ماژوریا اموری که اراده فـاعل‌ در آن مـؤثر نـبوده از بـین برود(حریق-دزدی-گم شدن)چون فـاعل در مـوارد مذکور فاقد سوء نیت میباشد عمل مذکوره بزه نمی‌باشد.

دلیل سوء نیت متهم چنانچه محرز و آشکار نـباشد بـایست‌ بـه‌ تاریخ تبدیل مالکیت شیئ و اضطراب درونی او ضـمن تـحقیقات و عـملیات تـصنعی وی و مـدافعات او تـوجه نموده و با در نظر گرفتن مدارک مذکور بازپرس سوء نیت وی‌ را‌ ثابت نماید‌ در صورت احراز سوء نیت این امر مورد نظر نیست که آیا متهم قادر به پرداخـت بهای‌ مال مورد امانت و خسارات ناشیه از جرم میباشد یا خیر‌ حتی‌ چنانچه‌ زیان دیده از جرم از تعقیب مجرم صرفنظر نماید موضوع جنبه عمومی داشته و متهم قابل تعقیب‌ میباشد.

‌‌چنانچه‌ نتیجه رسیدگی مـنجر بـه محکومیت متهم گردید دادگاه بایست ضمن صدور دادنامه دلایل‌ سوء‌ نیت‌ را درج نماید زیرا عنصر مذکور از جمله عناصر تشکیل دهنده جرم بوده و در‌ صورت عدم درج چنین حکمی در دیوانعالی کشور نقض میشود.

تصاحب و بمصرف‌ رساندن‌

تصاحب و یا بـمصرف رسـاندن امـوال یا اشیاء شامل کلیه‌ اعمال‌ ارادی‌ شخص میشود بدین طـریق که اموالی که موقتا نزد وی بوده بدون مجوز قانونی‌ مالک‌ شود.

به مصرف رساندن یا خرج کرد عبارت است از اینکه مـتهم شـیئ مـورد‌ امانت‌ را‌ خراب نموده و یا آنرا بفروش رسانده و یا آنکه بکسی بـخشیده و یـا‌ در‌ گرو گذارده و یا در معرض خطراتی بگذارد که معمولا از خطرات مذکور‌ بایست‌ محفوظ‌ باشد.

تبدیل مالکیت در اشیاء مـذکور بـوسیله یـکی از اعمال ظاهری و مادی و حقوقی‌ تحقق‌ مییابد.

تبدیل مالکیت اغلب بصورتی تحقق مییابد کـه زمـان آن مـشکل بنظر‌ میرسد-‌ زیرا‌ متصرف اموال که اشیاء را بطور امانی و موقتا در تصرف داشته بدون هـیچگونه مـجوز‌ قـانونی‌ و یا انجام امور قضائی ناگهان در نوع تصرف خود تغییر ماهیت داده‌ و اموال مذکور را کـه جـنبه امانی داشته بعنوان مالکیت تصرف مینماید محاکم قضائی در این موارد‌ بایست‌ تحقیق نـموده و تـشخیص دهـند تا چه زمانی متهم مال را بطور‌ امانت‌ نگاهداشته و در چه تاریخی با سوء‌ نیت‌ بـعنوان‌ مـالکیت در اموال امانی تصرف نموده است-در‌ بعضی‌ اوقات مراجعه صاحب مال به فردیکه مـال مـورد امـانت نزد اوست و یا‌ تقاضای‌ تسلیم اموال بوسیله نامه و یا‌ شفاها و استنکاف‌ وی‌ از تسلیم اموال مـبنای سـوء نیت‌ وی‌ و تصرف بعنوان مالکیت احتساب میشود ولی اثبات آن در محاکم بدون‌ اعمال‌ مـذکور بـوسایل قـضائی مطالبه شده باشد(مثلا‌ اظهار نامه)مشکل بنظر میرسید.

تصرف‌ اموال امانی بعنوان مالکیت ممکن‌ است‌ در شرکتهای سـهامی نـیز ت حـقق یابد عمل مذکور در صورتیکه بوسیله مستخدمین‌ دولت‌ انجام گیرد جنبه اختلاس داشـته‌ ولیـ‌ در‌ شرکتهای سهامی متصدیان‌ امور‌ را بعنوان خیانت در‌ امانت‌ میتوان مورد تعقیب قرار داد.

مثلا چنانچه شرکتی قسمتی از درآمـد خـود را اختصاص‌ به‌ تبلیغات بنفع شرکت در خارج از‌ کشور‌ نموده و متصدیان‌ شرکت‌ مبالغ مـذکور را بـنفع‌ خود تصاحب نمایند و یا اینکه رؤسای شـرکت مـبالغی از صـندوق بعنوان مساعده و قرض‌ دریافت‌ داشته و بهیچوجه قـصد اسـترداد آنرا‌ نداشته‌ باشند‌ و یا‌ آنکه متصدیان شرکت‌ فروش‌ شخصی خود را از حساب شرکت بپردازند.

تـصرف امـوال امانتی بایست امری محرز و مـسجل بـاشد‌ و چنانچه‌ امـری مـبهم بـاشد نمیتوان موضوع را مشمول‌ خیانت‌ در‌ امانت‌ نـمود‌ مـثلا‌ تأخیر در تسلیم اموال و یا مسامحه در تحویل اشیاء را نمیتوان مشمول خیانت در امانت قـرار داد.

منقول بودن مال مورد امانت

آنچه از ماده 241 قانون کیفر عمومی مستفاد میشود خیانت در امانت فقط شامل اموال‌ منقول‌ میشود از قبیل امـوال و اسـباب و نقود و اجناس و غیره بنابراین اموال غیر منقول شامل خیانت در امانت نمیگردند مثلا چنانچه مستأجری پس از انقضای مدت اجاره‌ از‌ تخلیه خانه خودداری نماید عمل مذکور خیانت در امانت نمیباشد.

نقود و اجناس شامل کلیه اشـیاء و امـوالی میگردد کـه بین افراد در معاملات مبادله میشود.بلیطهای بانک و نوشتجات‌ شامل‌ کلیه‌ اسنادی میشود که ضمن انجام‌ تعهدی‌ یا‌ کـاری تحویل شخصی گردیده و یا ذمه ویرا از انجام امری مبری سازد و یـا بـطور کـلی دارای ارزش مادی باشد‌ از‌ قبیل‌ اشیاء منقول.اسکناس بانک.اسناد تجارتی.برات فته طلبه و غیره.

تـغییر مـالکیت شیئ‌ مورد امانت بضرر مالک

تغییر‌ مالکیت‌ مال مورد امانت بایست بضرر مالک باشد و صرف ضرر احتمالی کافی است.

همین‌که مسجل گردید تغییر مالکیت شـیئ بـضرر مالک انجام شده جرم تـحقق مـی‌یابد بنابراین چنانچه خسارات زیان دیده‌ از جرم جبران شود موضوع قابل تعقیب بوده و رافع مجازات نمیباشد.

کافی است که زیان دیده از جرم حقی در مال مورد امـانت داشـته باشد ولو آنکه هیچوقت مـال مـذکور‌ را‌ متصرف نبوده باشد(مانند مال مورد رهنی که بورثه منتقل شده باشد.)

اشیاء مورد امانت بایست ضمن عنوانی از عناوین قانونی تحویل شده‌ باشد

اشیاء‌ مورد امانت بایست بوسیله از وسایل قانونی که ضمن ماده 241 قانون کیفر‌ هـمگانی‌ تـصریح‌ شده تحویل شده باشد.بنابراین چنانچه اشیاء ضمن قراردادهائی که مشمول ماده مذکور نباشد تحویل شده‌ باشد‌ و متهم در اموال مذکور بضرر مالک تصرفاتی نموده باشد عمل مذکور‌ را‌ نمیتوان‌ خیانت در امـانت نـامید.بنابراین با محاکم جزائی است که ضمن تعقیب متهم عمل وی را‌ در‌ صورت‌ محکومیت با عناوینی که در قانون تصریح شده تطبیق نمایند.

چنانچه اموال‌ سپرده‌ شده بموجب قراردادی که ضمن ماده 241 قانون کـیفر هـمگانی بـدان اشاره نشده تغییر مالکیت در‌ امـور‌ مـذکوره بـزه نمیباشد مانند دریافت قرض مصرفی.مبادله یا معاوضه در داد و ستد.مثلا‌ چنانچه فردی یک قطعه اسکناس 20 تومانی‌ بکسی‌ جهت‌ خرد کردن داده باشد و فرد مـذکور‌ عـین‌ پول را کـه خرد کرده تحویل ننماید عمل مذکور خیانت در امـانت نـیست‌ زیرا‌ پول نسبی بوده و ممکن‌ است‌ پول دیگری‌ بوی‌ مسترد‌ دارد.

در ماده 241 قانون کیفر‌ عمومی‌ اشاره بفروش مال مورد امانت شده ولی در صـورتیکه امـانت گـیرنده تشخیص‌ دهد‌ فروش شیئ مورد امانت بنفع صاحب‌ مال اسـت (مانند امانت‌ گرفتن‌ میوه و مراجعه ننمودن صاحب‌ مال)و‌ مال مذکور را بفروشد وجه حاصل از فروش جنس در نزد وی امانت‌ بـوده‌ و چـنانچه در آن دخـل‌ و تصرفی‌ نماید خیانت در‌ امانت‌ کرده است چنانچه خریدار‌ مالی‌ را قبل از پرداخـت کـلیه بهای آن تحویل بگیرد و مال مذکور را بفروش‌ رسانده‌ و یا بکسی ببخشد آیا عمل‌ مذکور‌ را میتوان‌ خیانت‌ در‌ امـانت نـامید؟- ازلحـاظ حقوقی‌ همینکه مالی را کسی خرید مالک آن شیئ بوده و بهای آن در ذمه وی‌ مـیباشد‌ بـنابراین پس از خـرید مجاز است‌ در‌ مال‌ خود‌ هر‌ گونه تصرفاتی بخواهد‌ بنماید‌ مگر آنکه خلاف آن در قرارداد ذکـر شـده بـاشد مثلا فرشی که شرکتها باشخاص میفروشند طبق‌ قرارداد‌ خریدار‌ وقتی مالک شیئ میگردد کـه آخـرین قسط‌ خود‌ را‌ پرداخته‌ باشد‌ بنابراین‌ چون فرش در نزد وی امانت بوده و عنصر مالکیت قـبل از پرداخـت آخـرین قسط انجام نشده چنانچه فرش را قبل از پرداخت کلیه بها بفروش رساند‌ عمل مذکور خـیانت در امـانت است رسیدگی بموضوع مذکور در محاکم قضائی مورد اشکال قرار گرفته زیرا با مـحاکم جـزائی اسـت که تشخیص دهند تحویل اشیاء بعنوان فروش بوده و تحویل‌ گیرنده

جنس پس از تحویل اشیاء خریدار میباشد یا اشـیاء مـذکور در نزد وی بعنوان رهن و امانت میباشد.چنانچه تاجری مقداری از اجناس یا اشیاء را نزد خـریدار ارسـال کـه‌ یکی‌ از آنها را انتخاب و خریداری نماید اشیاء مذکور امانی بوده و چنانچه خریدار قبل از پرداخت بهاء در آنـها دخـل و تـصرفی‌ نماید‌ عمل مذکور خیانت در امانت‌ است.

اشیاء‌ مورد امانت بطور موقت سپری شده بـاشد

یکی ‌ ‌دیـگر از عناصر تشکیل دهنده جرم این است که اشیاء مورد امانت‌ بایست‌ موقتا‌ سـپری شـده بـاشد زیرا ممکن است مالک از مال مذکور‌ صرفنظر نموده و یا آنرا بدور انداخته باشد.ضمنا وراث و یا قـائم مقام مالک میباشد-این موضوع قابل بحث‌ نیست‌ که‌ اشیاء و اموال سپرده شده باشد بلکه چـنانچه مال بهر طریقی کـه‌ بـطور‌ موقت و یا جهت مصرف معین نزد شخصی امانت بوده و در این مال بضرر مالک‌ خیانت‌ شود‌ بزه خیانت در امانت محرز میباشد مثلا چنانچه قیمی وجهی جهت مخارج‌ اطفال‌ صغیر‌ دریافت نموده و بـنفع خود در این مال تصرف نماید.اشیاء مورد امانت بعنوان موقت‌ بایست‌ تحویل‌ شده باشد و در ضمن تحویل این مطلب بایست تصریح شده باشد این نکته‌ مورد‌ نظر نیست که اشیاء مورد امانت مـستقیما از طـرف مالک سپرده شده باشد‌ و یا‌ بوسیله افراد ثالث.

درباره تهران وکیل

در ابتدا ما 5 تن از فارغ التحصیلان دکتری رشته حقوق دانشگاه تهران بودیم، که بعد از گذراندن مراحل مربوطه، دریافت پروانه پایه یک وکالت از کانون وکلای دادگستری مرکز، با نیت گسترش عدل و داد و احقاق حق مظلومان و نظم خواهی در سال 1385 گروهی تشکیل دادیم و به کار وکالت به صورت تخصصی مشغول شدیم و بعد از گذراندن سالیان زیاد در کسب تجربه اکنون با یاری خداوند متعال گروه ما به 1200 وکیل مجرب و متخصص افزایش پیدا کرده است. در حال حاضر تعداد زیادی از قضات بازنشسته و اعضای هیئت علمی دانشگاههای سراسری که سابقه زیادی در ذمه وکالت دارند با موسسه حقوقی تهران وکیل همکاری می نمایند. موسسه حقوقی تهران وکیل با بیش از هزاران پرونده موفق و فعالیت در بیش از 22 استان کشور با شعار ( عدالت برای همه ) توقیق خدمت به هموطنان گرامی دارد.

 

تهران وکیل

موسسه حقوقی تهران وکیل

مشاوره حقوقی رایگان : 77221941

آدرس : تهران، نارمک، خیابان فرجام

نرسیده به چهار راه ولیعصر پلاک 578، طبقه دوم

فرم درخواست مشاوره رایگان